Catfish to osoba, która tworzy fałszywą tożsamość online — cudze zdjęcia, wymyślone imię, zmyśloną historię życia — żeby oszukać kogoś, z kim nawiązuje relację na odległość, często bez nigdy nie planowanego spotkania w prawdziwym życiu.
Skąd się wzięło
Nazwa spopularyzował amerykański film dokumentalny z 2010 roku pod tytułem „Catfish”, opisujący historię mężczyzny, który poznał przez internet osobę okazującą się zupełnie inną, niż twierdziła. Po filmie powstał też serial telewizyjny o tym samym tytule, który ugruntował słowo w codziennym języku jako nazwę dla każdego, kto oszukuje w ten sposób.
Jak to wygląda w praktyce
Catfish zwykle zakłada profil na portalu randkowym albo w mediach społecznościowych, używając zdjęć innej, atrakcyjnej osoby (często bez jej wiedzy) i budując wokół nich fałszywą historię: zawód, miejsce zamieszkania, czasem całą rodzinę. Relacja rozwija się przez wiadomości, rozmowy telefoniczne (czasem ze zmienionym głosem albo bez rozmów głosowych w ogóle) i stałe wymówki, dlaczego spotkanie na żywo albo rozmowa na wideo nie jest teraz możliwa. Motywacje bywają różne: od chęci oszustwa finansowego, przez potrzebę uwagi i emocjonalnej bliskości bez ryzyka bycia rozpoznanym, po po prostu samotność i trudność w nawiązywaniu relacji pod własną tożsamością.
Na co uważać
Najważniejsze sygnały ostrzegawcze to uporczywa odmowa rozmowy na żywo (wideo lub telefon), zdjęcia, które po wyszukaniu w Google okazują się pochodzić z innego profilu, oraz historie, które się nie trzymają kupy albo zmieniają się w szczegółach. Jeśli coś wydaje się zbyt piękne, by było prawdziwe — bardzo atrakcyjna osoba, która nagle, intensywnie się w kimś zakochała, zanim się w ogóle zobaczyli — warto zachować czujność i poprosić o weryfikację, zanim zaangażujesz się emocjonalnie albo finansowo.
Proste narzędzie, które pomaga zweryfikować profil, to wyszukiwanie obrazem (reverse image search) — wklejenie zdjęcia profilowego do wyszukiwarki często w kilka sekund pokazuje, czy to samo zdjęcie krąży po wielu innych kontach albo stronach stockowych, co jest silnym sygnałem, że masz do czynienia z fałszywą tożsamością.
Catfishing bywa też napędzany samotnością po obu stronach — osoba tworząca fałszywy profil często robi to, bo sama czuje się niewidzialna albo niepewna swojej wartości pod prawdziwą tożsamością, co nie usprawiedliwia oszustwa, ale pomaga zrozumieć, że to rzadko jest zaplanowana, złośliwa gra, a częściej splot trudnych emocji, które wymknęły się spod kontroli.
Warto też pamiętać, że samo poproszenie o rozmowę na wideo na wczesnym etapie jest zupełnie normalne i nie powinno nikogo obrazić — osoba, która jest tym, za kogo się podaje, zwykle zgodzi się bez problemu, a uporczywa odmowa, nawet owinięta w zgrabne wymówki, mówi sama za siebie.
